Orfej Haliti – POLOŽAJ ROMA U REPUBLICI SRPSKOJ

Orfej Haliti – POLOŽAJ ROMA U REPUBLICI SRPSKOJ

Na području Republike Srpske do rata živelo je više Roma nego na području Federacije BiH. Danas ih u čitavom srpskom entitetu živi tek stotinjak. Pravci njihovog ratom prouzročenog pomeranja su veoma raznovrsni. U pravilu se može govoriti o dva takva pravca: jednom koji vodi prema inostranstvu, pre svega Nemačkoj, Švajcarskoj, Italiji, Holandiji, Belgiji, Švedskoj i drugi koji se grana prema različitim područjima Federacije BiH. Ipak moramo naglasiti da ih je najviše došlo u Tuzlansko-Podrinjski kanton. Koncentracija Roma u ovom kantonu se može objasniti nemogućnošću da se vrate u svoje predratne domove u Bjeljini, Ugljeviku, Zvorniku, Brčkom ali i potrebom da se fizički lociraju što bliže tim istim domovima, kako bi se kada se stvore uslovi na najbezbolniji način mogli vratiti svojim kućama. Romi su u veoma nezavidnom socio-ekonomskom položaju jer 70 % njih ne mogu svoju fizičku egzistenciju osigurati bez socijalne pomoći, a 90 % Roma nema pravo na besplatnu zdravstvenu zaštitu. Veoma mali broj Roma ima posao ili stalni izvor prihoda. Većina romske dece ne ide u školu.

Ono što je važno naglasiti je činjenica da se raseljeni Romi žele vratiti svojim kućama. Međutim veoma retki se mogu useliti u svoje kuće. Primer Bjeljine: Pre rata u Bjeljini je živelo između 6.000 – 7.000 Roma, bili su veoma bogati, stanovali su u velikim kućama. Danas oni koji su se vratili žive u šupama, garažama, i pod šatorima, dok u njihovim kućama istovremeno stanuju građani srpske nacionalnosti ili su pak smešteni različiti državni organi Republike Srpske. Povratak Roma na područje Federacije ne odvija se željenom dinamikom. Kada su u pitanju prostori koji su pod kontrolom hrvatskih vlasti ovaj povratak je na samom početku. Na drugoj strani povratak Roma na teritorije pod kontrolom bošnjačkih vlasti se ne sprečava ali je izložen raznim poteškoćama.

Povratak Roma u Republiku Srpsku nije puno odmakao od samog početka. Istina, ima više pokazatelja koji upučuju na zaključak da je u poslednje vreme u tom smislu došlo do odredjenih poboljšanja u ponašanju državnih vlasti, ali se taj proces odvija vrlo sporo, uz ipak stalne opstrukcije i izrazito pomanjkanje najneophodnijih finansijskih sredstava. Veliki broj Roma sa područja ovog entiteta se već vratio u Bosnu i Hercegovinu, ali je do sada svega nekoliko slučajeva da su se uselili u svoje kuće. U njih su inače useljena raseljena lica srpske nacinalnosti, ali ima i nekoliko slučajeva da su u njih smešteni pojedini državni organi Republike Srpske. Takodje, dok Romi povratnici stanuju kao podstanari (uz velike zakupnine), u iznajmljenim garažama, šupama ili pod najlonskim šatorima, u njihovim kućama stanuju ne samo druga lica, nego se u više slučajeva drži stoka, kukuruz, drva, ili naprosto stoje prazne, ali im sadašnji stanari ne dozvoljavaju da se u njih usele. Pri tome je bilo i više slučajeva ucene – da sadašnji korisnik romske kuće traži od Roma – vlasnika odredjenu novčanu naknadu za useljenje u tu svoju kuću (ili samo u deo kuće). U nekim slučajevima davalac takve naknade je bio i izigran, jer se istog dana kad bi se dotadašnji korisnik iselio, u tu romsku kuću uselilo drugo lice, očito u dogovoru sa prethodnim korisnikom.

Haliti, Bajram, “Razmišljanje o romskom pitanju”, NOLIT, Beograd, 2006.god.

Priredio: Orfej Haliti

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*