18.09.2018. Beograd – PRVA MEDJUNARODNA KONFERENCIJA O STRADANJIMA SRBA, JEVREJA I ROMA

Bajram Haliti, predsednik

Novinsko infromativne agencije Roma, Beograd, Srbija

Apstrakt: Genocid nad Srbima, Jevrejima i Romima nije izbrisan samo iz svetske istorije, nego je sve do nedavno bio izbrisan i iz nacionalne istorije. Taj fenomen je prosto izostavljen u našim udžbenicima, za njega se nije našlo mesta ni u fusnotama. Međutim, treba reći da je nedostatak naučno utemeljenih rasprava o genocidu u nekadašnjoj Jugoslaviji mnogo složeniji problem nego što bi se to moglo zaključiti na prvi pogled. Naučni radnici ostajali su nemi pred delikatnošću situacije sa kojom su bili suočeni u jednom vešto izrežiranom revolucionarnom vremenu. 

Evidentno je da se bez empirijskih istraživanja ne mogu vršiti teorijska uopštavanja. U atmosferi lažnog zanosa o „bratstvu i jedinstvu svih naših naroda“ nije bilo mesta za opis zločina koji su bili stravični i neshvatljivi običnom čoveku. Kako prići genocidu van mogućnosti njegovog logičnog lociranja u bilo kojoj ravni odnosa: čoveka prema čoveku, čoveka prema Bogu ili obrnuto? Kako objasniti Jasenovac i druge koncentracione logore, moderne fabrike smrti čije je postojanje značilo krah svih moralnih pravila, pa i metafizičkih normi?

Zbornik predstavlja sabirni centar zločina u vidu krematorijuma, i nudi nam znanja i saznanja o stradanjima Srba, Jevreja i Roma za vreme Drugog svestkog rata koja znače tragediju nezabeleženu u čovečanstvu. On takođe predstavlja patnju kosmičkih razmera koju civilizacija ne može da opravda ozbiljnim, olovnim ljudskim svedočanstvom o misteriji ljudskog uma koja je u stanju da proizvede i genijalne naučnike i genijalne zločince. U zborniku se ukazuje da je na delu mehanizam svetskih sila i interesa koji jednim dekretom hoće s’ lica zemlje da izbrišu sve njima nevažne, nemoćne i drugačije narode.

Ključne reči: Hitler, Srbi, Jevreji, Romi

Abstract: The genocide against Serbs, Jews and Roma was not only removed from the world history, but until recently was removed from the national history. This phenomenon is simply left out of our textbooks; that phenomenon is not even found in the footnotes. However, it should be noted that the lack of science based discussion about the genocide in the former Yugoslavia is much more complex a problem than it is to be concluded at a first glance. Scholars have remained silent in front of the delicacy of the situation with which they were faced in a cleverly engineered revolutionary time.

It is evident that without empirical studies theoretical generalizations cannot be performed. In an atmosphere of false enthusiasm about the “brotherhood and unity of our people”, there was no place to describe the crimes that were horrific and incomprehensible to the ordinary man. How to approach the genocide outside its possibilities of logical locating in any relations: man to man, man to God, or vice versa? How to explain Jasenovac and other concentration camps, modern factories of death whose existence would mean the collapse of all moral rules and norms even metaphysical ones?

Proceedings are the collection center of crimes in the form of the crematorium, and gives us the knowledge and the realization of the suffering of Serbs, Jews and Roma during World War II that meant the greatest tragedy of a mankind. It also represents the suffering of cosmic proportions that civilization cannot justify with serious, lead human testimony to the mysteries of the human mind that is able to produce the brilliant scientists and ingenious criminals. The proceedings indicate the mechanism of world powers and interests wanting to wipe out of the face of the earth the elderly and other people, irrelevant to them with a decree.

Keywords: genocide, Serbs, Jews, Roma

  1. Uvod- Ciljevi nacizma

Ciljeve nacizma Hitler je izložio 24. februara 1920. u programu od 25 tačaka, iz kojih se u pet vide koreni budućih zločinačkih i genocidnih radnji, a to su:

  • Zahtevamo ujedinjenje svih Nemaca u veliku Nemačku, na osnovu prava naroda na samoopredeljenje;
  • Zahtevamo ravnopravnost za nemački narod u odnosu na druge narode, poništavanje Versajskog i Sen-Žermenskog mirovnog ugovora;
  • Zahtevamo zemlju i teritoriju za ishranu našeg naroda i za kolonizaciju viška našeg stanovništva;
  • Samo član rase može biti građanin. Član rase može biti isključivo onaj koji je nemačke krvi, bez obzira na veru. Prema tome, nijedan Jevrejin ne može biti član rase… (antisemitizam je zauzimao veoma istaknuto mesto u Hitlerovoj nacističkoj ideologiji i propagandi).
  • Zahtevamo ukidanje najamne vojske i formiranje nacionalne armije. Ovaj program Hitler je detaljno razradio u svojoj knjizi ,,Main Kapmf“ izdatoj 1925.godine, obrazloživši nacistička gledišta i ciljeve, zbog čega se ista smatra autentičnim izvorom nacističke doktrine.

Iz njegovog programa i knjige, a zatim i politike rajhs-kancelara od 30. januara 1933.godine, jasno se vidi da je on planirao i pripremao teren za vođenje agresorskog rata protiv izvesnog broja drugih država, da je pripremao zločin protiv mira i genocid nad jevrejskim, slovenskim i romskim narodom.

Zakonom o zaštiti nemačke krvi masovno je sprovođen genocid nad Srbima, Jevrejima i Romima. Najpre u Nemačkoj, pa zatim u svim zemljama Evrope pod okupacijom nemačkog Rajha. Gasne komore, dekreti, odredbe, progoni, egzekucije bez dokaza, zločini zbog preventive i samozaštite, zatvori, geta, zabranjene zone, plinske komore Aušvica i eksperimentalni skalpeli doktora iz Aušvica, Dahaua i Buhenvalda, Jasenovac i druga mučilišta su odneli živote 6.500.000 Jevreja, 700.000 Srba i 3.500.000 Roma. Romi su, jednom rečju, prolazili kroz Danteov pakao od Vitosa preko Jašija do Aušvica i Jasenovca.

Stradanje Srba, Jevreja i Roma u NDH na najbrutalniji način

I u Pavelićevoj Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH) se išlo za potpunom likvidacijom Srba, Jevreja i Roma. NDH je proglašena 10. aprila 1941. pod pokroviteljstvom nacističke Nemačke i fašističke Italije, a obuhvatala je Hrvatsku, Bosnu i Hercegovinu i oblast Srema – prostor na kome je živelo oko 6,3 miliona stanovnika, od kojih su više od jedne trećine činili Srbi.

Program za konačno rešenje „srpskog pitanja” ostvarivan je po formuli „trećinu pobiti, trećinu proterati, a trećinu pokrstiti”, koju je 11. juna 1941. obelodanio ustaški ministar i hrvatski književnik Mile Budak.

Jedan od vidova organizovanog zločina Nezavisne Države Hrvatske, pored masovnih jama i grobnica, su bili logori, od kojih je najveći i nastrašniji bio Jasenovac, u svetu poznat i kao „srpski Aušvic”.

Jasenovačko gubilište, osnovano polovinom avgusta 1941, sastojalo se od pet velikih i tri manja logora, i prostiralo se na površini od 210 kvadratnih kilometara. Ovaj koncentracioni logor „dizajnirao” je, po uzoru na logore nacističke Nemačke, jedan od lidera ustaškog pokreta Vjekoslav Luburić zvani Maks, koji je bio i njegov prvi komandant.

Termička sredstva ubijanja usledila su nešto kasnije, kada se zbog masovnog dovođenja novih zatočenika nije mogao drugačije obaviti „radni“ zadatak. Spaljivani su leševi, ali i živi ljudi u omanjim prostorijama ili u „specijalnim tunelima“. O tome govori zapis dr Samuela Pinta, koji je igrom slučaja ostao živ: „Ubijali su ih na taj način da su žrtvama nožem rasparali trbuh i udarali ih maljevima u glavu, a ponekad još žive bacali u vodu. Ponekad su opet mrtve spaljivali u velikim pećima ciglane ili keramike. U ove peći su često bacani živi ljudi jer ustaše nisu stigle da ih poubijaju – a dešavalo se da su ustaše htele ustanoviti kapacitet tih peći ako ih lože ljudima, umesto običnim gorivom, pa su stoga spalili više zatočenika koji su bili samo ošamućeni maljem“. Izgradnju ovih peći projektovao je i njima rukovodio inž. Hinko Pićili. Prema kazivanju dr Zeca, inače zatočenika logora, jedan polupijani ustaša se hvalio da je „prošle noći postigao svoj rekord i ubio 1.152 žrtve“, a potom je „tražio od lekara injekciju morfijuma jer su ga progonila lica pobijenih“.

U zverstvima i po sadizmu prema Srbima, Jevrejima i Romima ustaše su gotovo nadmašile svoje nacističko-fašističke gospodare. To je jedno od najvećih stratišta Srba, Jevreja i Roma, i to ne samo u bivšoj SFRJ. Uštice i Gradina su mesta strave i užasa. Tu su ustaše nemilice noževima klali, a lopatama, sekirama i maljevima ubijali nedužne Srbe, Jevreje i Rome. Tu su na zverski način mučili romske žene, pokopali živu romsku, srpsku i jevrejsku decu. Muškarce, žene i decu su klali noževima i bradvama, ubijali sekirama i čekićima, streljali i pekli na roštilju, spaljivali u krematorijumima, žive kuvali u kotlovima i pravili od njih sapun, vešali i satirali glađu, žeđu i hladnoćom. 

Kralj Petar traži od Ruzvelta da se prekine sa stradanjima Srba u NDH

Kralj Petar je uputio 6. juna 1941. telegram predsedniku SAD Ruzveltu, s’ molbom da interveniše kako bi se učinio kraj vandalizmu. „U NDH“, ističe se u telegramu, „dva miliona Srba, koji tu žive vekovima, lišeni su svih prava i sredstava za život. Nikad još jedan hrišćanski narod nije bio u tolikoj meri unižen i zlostavljan od jedne vlasti, koja se takođe naziva hrišćanskom“ (Pov. br. 828). Kraljevska vlada uputila je 21. oktobra i 6. novembra 1941. predsedniku SAD Ruzveltu izveštaj koji sadrži detaljan opis pokolja Srba u Bosni, Hercegovini, Slavoniji i Hrvatskoj (K. Pov. br. 7240).

Dramatične izveštaje o stanju na okupiranim delovima Jugoslavije primao je predsednik SAD Ruzvelt i premijer Velike Britanije Čerčil direktno od strane svojih obaveštajnih službi, i oni su razmenjivali te informacije. Čerčil je za obaveštajni kanal iz Jugoslavije, u prepisci sa Ruzveltom, upotrebljavao nazive „Ultra“ i „Boniface“. „Ultra“ je bila oznaka za informacije koje je britanska obaveštajna služba sticala prodorom u sistem nemačke obaveštajne službe. Pismo koje je Čerčil uputio Ruzveltu 13. avgusta 1943. sadrži u dodatku F inventar zločina počinjenih u Hrvatskoj. Izveštaj je sačinjen na bazi podataka koje je dostavio jedan oficir, službenik u Pavelićevim snagama. U izveštaju se opisuju masovna ubistva, bacanja u jame unakaženih, poluživih ljudi. Jedan ustaša je zatečen sa dva kilograma ljudskih očiju, ističe se u izveštaju, koje je nameravao da kao svoj poklon da Paveliću. „Fotografije pokazuju usmrćivanje dece udarom o zid, ljude sa odsečenim ušima, izvađenim noktima, rasporenu trudnu ženu, decu vezanu za plast sena koji je potom zapaljen. Sveštenik je živ zapaljen u Brinju. Unakažene devojčice su kopale svoje sopstvene grobove. “

Osporavanje genocida nad Srbima, Jevrejima i Romima za vreme Drugog svetskog rata

Genocid nad Srbima izvršen tokom Drugog svetskog rata u NDH, koji po metodama umorstava i motivima spada u red najmonstruoznijih događaja u novijoj istoriji, izbrisan je iz svetske istorije.

Sve do objavljivanja kapitalnog dela Aronsa (Mark Arons) i Loftusa (Džon Loftus), i delimične deklasifikacije arhivske građe iz Drugog svetskog rata, razlozi za prećutkivanje genocida nad Srbima traženi su isključivo u ideološkom opredeljenju SFRJ. Visoki funkcioner u vladi Velike Britanije, koji je radio na problematici ratnih zločina i imao pristup tajnim dokumentima NATO-a, otkrio je nedavno prave motive. Prema njegovim rečima: „Britanska obaveštajna služba održavala je pre rata tesne veze sa ustaškom podzemnom terorističkom mrežom, čak i posle ubistva jugoslovenskog kralja Aleksandra u Marseju 1934… koristila je Pavelića, uprkos njegovoj reputaciji teroriste i ubice… bila je to hipokrizija najneobuzdanije vrste“, zaključuju pisci.

Bilo je pokušaja osporavanja i genocida počinjenog nad Jevrejima. Održani su u tom cilju čak i naučni skupovi. Pokrenuti su posebni časopisi i objavljene mnogobrojne knjige. Artur Buc osporava istrebljenje Jevreja u Nemačkoj – po njemu, oni su samo „izgnani“ iz Evrope. Logori su, istina, postojali u ovoj zemlji, ali to su bili „radni logori“ – „izvor radne snage tako potrebne nemačkoj ekonomiji“. Kao rezultat ratnih uslova, u njima je, po Bucu, umrlo između 350.000 i 400.000 ljudi raznih nacionalnosti, od čega je sasvim „neznatan“ broj otpadao na Jevreje. Gasne komore su za njega „izmišljotina“ ili čista fikcija. Postojali su krematorijumi, ali su služili za spaljivanje tela ljudi koji su umirali. Upotrebljavan je povremeno insekticid, kao što je na primer „Zyklon B“, ali samo za „dezinfekciju“, jer su usled ratnih prilika harale epidemije. I za Forisona (Robert Forison) upotreba gasa bila je preventivne prirode. Po njemu i po Štajnu (Hauard F. Štajn), Holokaust je samo „grupna fantazija“, pa je otuda potrebna istorijska revizija događaja iz Drugog svetskog rata.

Genocid nad Romima je često bio osporavan. Obično se tvrdilo da su Romi bili asocijalni problem – što je jako netačno – jer u trećoj tačci Majn Kampfa stoji da sa rasnog aspekta, pored slovenskog i jevrejskog naroda, takođe treba istrebiti i Rome.

1997. godine bio sam u Vašingtonu u Muzeju tolerancije Simona Vizentala, gde sam video da Jasenovac zvanično nosi naziv „Sabirni i radni logor”, a u stvarnosti je bio logor za uništavanje nehrvata u kome su jedini mučitelji bile hrvatske ustaše, koje su po metodama mučenja bile tako brutalne da su zapanjile čak i nacističke generale.

Tako je Hitlerov izaslanik u Zagrebu general Fon Horstenau u ličnom dnevniku za 1942. godinu zapisao da su ustaški logori u NDH „suština užasa”, dok je oficir Artur Hefner, zadužen za transport radne snage u Rajhu, 11. novembra iste godine napisao da je ,,Jasenovac jedan od najstrašnijih logora koji se može porediti jedino sa Danteovim paklom”.

Svedočanstvo Mladena Ivekovića o stradanjima Roma u NDH

Mladen Iveković je ostavio svedočanstvo iz tog vremena. Govoreći o Jasenovcu, Iveković je, pored ostalog, u knjizi „Nepokorena zemlja“ napisao i ovo: “Gledao sam rijeke Cigana, njihove žene i djecu, kako su se svakog dana slijevale u Jasenovac. Dolazili su na klanje. Kako su neopisive jezovite scene opraštanja Cigana od njihovih žena i djece! To je tako užasno, elementarno i upravo životinjski ljudsko, da mora potresti svakog čovjeka i za čitav život ostaviti u njemu tragove. Ciganska djeca, kovrdžavih glava i krupnih crnih očiju, tako su draga i topla! Njihove su se ručice tako grčevito držale svojih majki i očeva, njihov lelek prodirao je do kostiju. Ubijalo se dnevno na vagone takve cigančadi. Zašto? Niko nije znao. Zato što su skitnice, zato što su Cigani… Ne znam koliko je u Jasenovcu poubijano Cigana. Dok sam ja bio tamo, najmanje 30.000.“

Svedočanstvo Dr Nikole Nikolića o stradanjima Roma u NDH

Dr Nikola Nikolić govori o pokolju Roma u knjizi ,,Jasenovački logor smrti”. ,,U tim krvavim danima zvjerskog progona Roma, sa svih strana NDH dolazili su neprekidno plombirani vagoni i cijeli vlakovi krcati Ciganima-Romima. Osim vlakovima, iz mjesta koja nisu imala željeznice Cigani su dovođeni na svojim taljigama, kolima, vukući na njemu svoju oskudnu imovinu. U selu Jasenovcu oduzimana su im ta kola, konji i sve što nisu mogli nositi, govoreći im da će im kola i konje poslati za njima. Ali, već oduzimanje konja i kola potaklo je u njima misao da se tu radi o glavi”.

Prema svedočenju dr Nikolića, koji je bio zatočenik Jasenovca, romske nekropole se nalaze u Ušticama, u logoru Jasenovac, na njivi Jele i Gine Rastovac. Tamo su kopali ogromne jame i  zatrpavali ih zemljom. Na njivi Jele Rastovac pronađena  je 21 takva  jama. Sledeća ogromna nekropola nalazila se u Gradini.

Dr Nikola Nikolić svojim sećanjima na boravak u Jasenovcu, ali i obradom sećanja drugih, daje kompleksnu sliku logora i stradanja zatočenika. Impresivno su opisane pojedinačne sudbine ljudi kao i masovni zločini. Osim toga, Nikolić daje faktografiju u vezi sa osiguranjem logora, te načinima vršenja zločina, a u vezi s’ tim daje i medicinski aspekt stradanja logoraša.

Zločin genocida nad decom su zločini za koje nema pokajanja. Na celom okupacionom području Evrope, samo su u ustaškoj Nezavisnoj Državi Hrvatskoj postojali dečiji koncentracioni logori. U toku Drugog svetskog rata, u NDH je ubijeno, poklano i masakrirano preko 50.000 dece, uključujući nerođenu i novorođenu, a samo u ustaškom logoru Jasenovac preko 10.000. Svet ne zna za istinu o zločinima genocida nad srpskom, jevrejskom i romskom decom.

Ustaški zločini genocida nad Srbima, Jevrejima i Romima su zločini protiv čovečnosti sa predumišljajem. Ustaški poglavnik Ante Pavelić je pod  zaštitom italijanskih okupatora došao u Hrvatsku sa već pripremljenim i razrađenim projektom genocida nad Srbima, Jevrejima i Romima. Projekat je izrađen u Italiji, najverovatnije u Sieni na Liparima. Pronađeni su spiskovi jama sa rubrikama za podatke, među kojima se nalazila i rubrika ,,koliko ljudi može da primi“. U projektu genocida bili su određeni vremenski i teritorijalni prioriteti: Vidovdan, imendan Ante Pavelića, Ilindan, granična područja prema Srbiji i Crnoj Gori, područje Banjaluke, budućeg glavnog grada (Antegrada), linije saobraćajnih komunikacija, likvidacija episkopa i sveštenika Srpske pravoslavne crkve, intelektualaca i trgovaca, muškaraca od 16 do 60 godina. U detaljno razrađeni plan izvršenja programa genocida nad milionskom masom srpskog stanovništva uključena je Mačekova paravojna ,,seljačka zaštita“, kreirana od strane fašističkih i nacističkih stručnjaka. Moralnu podršku u cilju masovne mobilizacije na izvršenju programa genocida nad pravoslavnim Srbima obezbeđivao je kler katoličke Crkve na čelu sa predsednikom Biskupske konferencije, nadbiskupom dr Alojzijem Stepincem.

Prema tome, neosnovane su teze kojima se pokušava dokazati da su ustaški zločini genocida bili odmazda na zločine jugoslovenske kraljevske vojske ili srpskih četnika.

Na osnovu utvrđenih činjenica, očevidaca, svedoka, kao i istorijskih i pravnih dokumenata, može se sa sigurnošću reći da je u toku Drugog svetskog rata izvršen zločin genocida nad pravoslavnim Srbima, Jevrejima i Romima svih vera osim islamske.

Minimiziranje žrtava genocida u NDH i ratna reparacija

Nije utvrđen ni objektivno približan broj žrtava genocida, što predstavlja zločin i nepravdu prema nevinim žrtvama.

Krivci nisu pozvani na odgovornost a pravda nije zadovoljena. Na taj način je ostavljena mogućnost obnavljanja zločina genocida, što je u suprotnosti sa Međunarodnom konvencijom o sprečavanu i kažnjavanju zločina genocida.

Žrtve genocida nisu obeštećene. Niko nije izračunao koliko je danas manje Srba, Jevreja i Roma kao posledica zločina genocida. Od oko 75.400 Jevreja, koji su živeli na teritoriji Jugoslavije uoči Drugog svetskog rata, preživelo je samo oko 16.000. Od 10.500 Jevreja koji su se na početku rata zatekli u Sarajevu, oko 9.000 je odvedeno u ustaške logore, odakle se vratilo oko četrdeset njih. Skoro svi Jevreji u Zagrebu su pobijeni a imovina im je bila opljačkana. Ustaške vođe Budak i Artuković su se hvalili 1942. u Saboru ustaške NDH da su najradikalnije rešili ,,Jevrejsko pitanje“. Posle iseljenja u Izrael, računa se da danas na prostorima bivše Jugoslavije živi oko 6.000 Jevreja.

Ne zna se ni koliko je Roma nastradalo kao posledica ustaškog genocida (računa se između 40.000 i 100.000), a pretpostavlja se da danas u Hrvatskoj živi oko 10.000 Roma. Ni romske žrtve nisu obeštećene.

Na području ustaške genocidne NDH posle oslobođenja nije izvršena denacifikacija u stepenu u kome je izvršena u nacističkoj Nemačkoj ili fašističkoj Italiji.

Izbegavanje odgovornosti za zločine genocida

Ustaška kriminalna teroristička organizacija nije na Nirnberškom sudu ni pred jugoslovenskim sudom proglašena zločinačkom, kao što je to učinjeno sa nemačkom Nacističkom partijom.

Na listama ratnih zločinaca u arhivu Ujedinjenih nacija u Njujorku nema imena ustaškog poglavnika Ante Pavelića, ustaškog vojskovođe Slavka Kvaternika, njegovog sina patološkog genocidnog zločinca Eugena – Dida Kvaternika, ministra unutrašnjih poslova Andrije Artukovića, zloglasnog komandanta ustaškog logora smrti Jasenovac Maksa Luburića, tj. nijednog ustaškog genocidnog zločinca.

Ustaškom poglavniku dr Anti Paveliću, koji je nosilac projekta zločina genocida nad pravoslavnim Srbima, Jevrejima i Romama, i koji je lično izradio nacrt ustaškog noža za klanje -srbosek, koga je jugoslovenski sud osudio na smrt zbog zločina terorizma a francuski sud zbog ubistva jugoslovenskog kralja Aleksandra Karađorđevića u Marselju, posle rata nije suđeno u odsustvu, iako je optužnica sačinjena. Utvrđeno je da mu je Vatikan omogućio bekstvo pred sudom pravde u odeždi katoličkog sveštenika, uz neposrednu pomoć i pratnju mons. dr Krunoslava Draganovića. Ustaški ministar policije Andrija Artuković i upravnik Jasenovca Dinko Šakić, koji su se do duboke starosti uspešno skrivali s’ druge strane Atlantika, osuđeni su 1986. odnosno 1989. godine za ratni zločin protiv civilnog stanovništva.

Zahtev jugoslovenske vlade za ekstradiciju ustaškog ministra Artukovića podnet Vladi SAD 1951. odbijen je 1958. Izručen je posle 35 godina pod pritiskom jevrejskog lobija, pod uslovom da mu se ne sudi za ratne zločine. Američka i jugoslovenska vlada nisu poštovale Međunarodnu konvenciju o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida.

Ni nadbiskupu Stepincu nije suđeno za zločin genocida, već je osuđen na 16 godina robije za ratni zločin, ali kaznu nije izdržavao u zatvoru, već je prognan u rodno mesto i posle dve godine pomilovan, da bi kasnije postao kardinal, a papa Jovan Pavle II ga je beatifikovao.

Jasenovac, večna opomena. O njemu treba pisati, govoriti i snimati filmove. Ne da bi se ljudi zastrašivali, nego da se nacizam ne zaboravi i da se opomene na opasnost koja svetu preti od rastućeg neonacizma. U Memorijalni muzej Spomen područja Jasenovac treba dovoditi i sve one koji danas žele da rehabilituju vreme nacizma, one koji tvrde da nije bilo ni logora, ni istrebljenja, one koji i 1978. godine u nekim državama drže knjižaru pod imenom ,,Rudolf Hes” sa nacističkom literaturom i znamenjem, one koji tolerišu neonacističke organizacije i njihovo provokativno vršljanje na Zapadu. Naravno, i one koji su omogućili da i danas u svetu na slobodi žive i razvijaju zločinačku delatnost na hiljade nacističkih zločinaca.

Fašizam i nacizam su naneli isuviše zla čovečanstvu da bi lako i brzo mogli biti zaboravljeni. Ta zla i ne smeju biti zaboravljena! Podsećanje na njih, kao najmračniji deo nove ljudske istorije, u interesu je svih naroda i društava sveta. To je u interesu naroda i onih zemalja na čijem je tlu fašizam ponikao kao ideologija i kao oblik vladavine. Ne zbog toga da bi bezgranično nosili hipoteku i kompleks krivice, koja se, uostalom, ne može pripisivati ni delu savremenika fašizma, a kamoli budućim generacijama, već zbog toga da bi se sa ostalim narodima solidarno borili za potpuno iskorenjivanje starog i svakog novog fašizma i neonacizma kao zajedničkog neprijatelja. Ovo utoliko pre i više što ideologija fašizma i nacizma ne samo da ni izdaleka nije potisnuta iz svesti pojedinaca, grupa i čitavih slojeva, kao njihovo idejno i političko opredeljenje, već ona odavno nalazi svoje oživotvorenje u organizovanju i aktivnosti svojih starih i novih pristalica.

Genocid nad Romima je odneo u Evropi, prema nekim proračunima, oko tri i po miliona žrtava. Istoričari zaboravljaju tih tri i po miliona Roma koji su nestali u dimu krematorijuma ili lomača podignutih od strane nacista. Međutim, to je činjenica: u većini dela koja obrađuju svet koncentracionih logora: ni retka, čak ni fraza. Tišina. Zaborav. Cigani. Nepoznato.

Romske žrtve genocida nisu obeštećene. Ceo svet zna za ubistvo šest i po miliona Jevreja, ceo svet govori o tragediji jevrejskog naroda – malo ko govori o tragediji Roma, malo ko zna da je u logorima Trećeg rajha stradalo i tri i po miliona Roma.

Naših tri i po miliona Roma u Drugom svetskom ratu nisu još zvanično priznati od strane nemačke vlade. Nema nijedne službene knjige u kojoj se govori o romskom holokaustu. Recimo da je tri i po miliona mrtvih najbliže istini – tri i po miliona za jedan zaboravljeni holokaust. 

Ali šta znače svi ti brojevi? Toliko su ogromni da postaju apstraktni, usled čega se lako zaboravi šta oni stvarno znače. Zato treba nastojati da se shvati da iza svake brojčice u tim brojevima postoji jedno ime, jedno lice, jedna voljena osoba, jedna izgubljena budućnost. Deca, roditelji, rođaci…

Svi mi koji želimo da živimo u društvu koje se odlikuje humanim vrednostima, demokratijom i ravnopravnošću svih ljudi, moramo da ustanemo protiv ideologije nasilja. Ne možemo mirno i ćutke da gledamo kako se ideje neonacizma opet šire i kako se njihovi zločini poriču. Ko zaboravi istoriju, taj rizikuje da je ponovi.

Genocid je definisan u Konvenciji o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida koju je Generalna skupština UN prihvatila 1948. godine. Federativna Narodna Republika Jugoslavija je potpisala Konvenciju o sprečavanju genocida 1960. godine, tako da su je potom sve njene države naslednice automatski primile u svoje zakonodavstvo.

Genocid (na grčkom genos, rod, narod, i latinski Accidere, ubiti) predstavlja međunarodni zločin namernog, potpunog ili delimičnog uništavanja nacionalnih, etničkih, rasnih i religioznih grupa. Spada u najtežu vrstu zločina protiv čovečanstva.

Upoznavanje sa mešunarodnom konvencijom o sprečavanju i kašnjavanju zločina genocida

Međunarodna konvencija o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida, usvojena na trećem zasedanju Generalne skupštine UN 9. decembra 1948, predviđa da zločin genocida, pored ostalog, čini:

  • namera da se u celini ili delimično uništi neka nacionalna, etnička, rasna ili religiozna grupa kao takva;
  • ubistvo članova grupe;
  • teška povreda fizičkog ili psihičkog integriteta članova grupe; 
  • namerno podvrgavanje grupe životnim uslovima sračunato na njeno potpuno ili delimično fizičko uništenje.

Nacrt Konvencije sadržao je i ,,kulturni genocid” – uništavanje specifičnih karakteristika progonjenih grupa raznim načinima, uključujući nasilno iseljavanje, proterivanje, zabranu upotrebe nacionalnog jezika, uništavanje knjiga i sl. Države strane ugovornice potvrdile su da je genocid međunarodni zločin, bez obzira da li je učinjen u doba rata ili za vreme mira, da zločin genocida ne zastareva, i preuzele su obavezu da ga sprečavaju i kažnjavaju. Značajna je odredba da se ne može odbiti ekstradicija izvršioca zločina genocida iz političkih razloga.

Međunarodno ratno pravo (npr. IV xaška konvencija iz 1907.) štitilo je, donekle, civilno stanovništvo od masovnih ubistava i zlostavljanja za vreme rata, ali do skoro nije bilo ni odgovarajuće definicije genocida ni međunarodno-pravnih propisa za njegovo sprečavanje i kažnjavanje. Koncepcije o tome sazrevale su između dva svetska rata, zajedno sa koncepcijom o međunarodno-pravnoj zaštiti nacionalnih manjina. Neposredni povod za savremeno međunarodno pravno regulisanje genocida su dali čudovišni zločini fašističkih država, naročito nacističke Nemačke, pre i za vreme Drugog svetskog rata, masovnim istrebljenjem slovenskih naroda, Jevreja, Roma i drugih. Statuti međunarodnih vojnih sudova u Nirnbergu i u Tokiju obuhvataju neke bitne elemente genocida, a optužnica glavnih tužilaca u Nirnbergu usvaja i sam termin. 

Rezolucija br. 96 Generalne skupštine UN-a od 02. decembra 1946. je osudila genocid kao međunarodni zločin, pozvala države članice da u svom zakonodavstvu donesu odgovarajuće propise protiv njega i da organizuju međunarodnu saradnju za njegovo suzbijanje. Stavila je u zadatak Ekonomsko-socijalnom savetu UN-a da izradi nacrt Međunarodne konvencije o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida. Posle pripremnih radnji od dve godine, Konvencija je jednoglasno primljena Rezolucijom Generalne skupštine UN-a decembra 1948. U njoj se genocid osuđuje kao delo izvršeno u nameri da se u celosti ili delimično uništi neka nacionalna, etnička, rasna ili religiozna grupa (ubistvo članova grupe, teška povreda njihovog fizičkog ili društvenog integriteta, namerno podvrgavanje životnim uslovima koji su sračunati na potpuno ili delimično fizičko uništenje, mere za sprečavanje porođaja unutrašnje grupe, prinudno odvajanje dece iz grupe).

Drugi svetski rat i monstruozni zločini nacističke Nemačke nad pripadnicima prvenstveno jevrejske zajednice, a potom i ostalih manjinskih grupacija koje su prema planu nacističkih struktura bile proglašene za inferiorne u odnosu na arijevsku rasu i osuđene na istrebljenje, podstakli su savest članova međunarodne zajednice i probudili svest o tome da je neophodna revizija već postojećih instituta zaštite osnovnih vrednosti čovečanstva.

Po klauzulama Konvencije kazniće se svi izvršioci, saučesnici i podstrekači, kao i pokušaji i udruživanja radi vršenja genocida. Države ugovornice su dužne da preduzmu zakonodavno mere za primenu Konvencije, naročito propisivanjem efikasnih krivičnih sankcija. Krivcima će suditi nadležni sudovi države na čijoj su teritoriji genocidna dela izvršena ili međunarodni krivični sud. Države ugovornice mogu pozvati nadležne organe OUN da i sa svoje strane preduzmu mere za sprečavanje i suzbijanje genocida. Nesporazumi oko tumačenja i primene Konvencije izneće se, na zahtev jedne od strana, u sporu pred međunarodni sud pravde.

Konvencija predstavlja značajan napredak u razvoju međunarodnog krivičnog prava čoveka i prava manjina. Ona potvrđuje međunarodno-pravnu odgovornost krivaca, bez obzira na njihovu odgovornost po unutrašnjem pravu, a istovremeno jača i međunarodni subjekivitet ličnosti. Ipak, sadrži i niz slabosti i nedostataka, koji su rezultat neizbežnih kompromisa, bez kojih se, pod datim uslovima, ni ne bi moglo doći do nje. Konvencijom nije obuhvaćen tzv. kulturni genocid (denacionalizacija, uništavanje jezika i vere), kao ni fizičo uništavanje pripadnika političkih grupa. U pogledu kolonijalnih i drugih ne-samoupravnih teritorija, državama ugovornicama ostavljeno je manje-više na volju da li će se u njima primenjivati konvencija (što je posebnom rezolucijom samo preporučeno).

I SFRJ se zauzimala za međunarodno definisanje genocida i za što obuhvatniju Konvenciju za sprečavanje i kažnjavanje svih njegovih vidova, i među prvima je bez rezervi ratifikovala istu (1950.godine). U krivični zakonik unela je sve što je u Konvenciji bitno, s’ tim da je kazna za genocidna dela strogi zatvor od najmanje 5 godina ili smrtna kazna. Konvenciji je pristupio veliki broj država, ali ona još nije postala univerzalna. Činjenica da su je samo neke države ratifikovale znatno umanjuje njenu stvarnu obaveznost i dejstvo. Iako je Konvencija važan međunarodni instrument za suzbijanje genocida, ona je samo jedna od potrebnih mera u borbi protiv njega. Konačni nestanak zločina genocida zavisiće prvenstveno od uklanjanja društvenih uslova iz kojih se, najčešće, rađao i rat kao sredstvo za rešavanje međunarodnih sporova.

  1. Zaključak

Prva međunarodna konferencija ,,Holokaust nad Srbima, Jevrejima i Romima u Drugom svetskom ratu“ doprineće boljoj informisanosti svih građana, pospešiti saradnju manjinskih zajednica u Jugoistočnoj Evropi, podstaći će toleranciju koja je preduslov za uvažavanje i razumevanje različitosti, uticaće na razvijanje dobrosusedskih odnosa i podizanje kvaliteta komunikacije i saradnje na svim nivoima neophodnim za integraciju manjina u demokratske građanske procese u društvu.

Ideja je da se kroz interdisciplinarnu i multikulturalnu saradnju ustanovi mreža koja će promovisati aktivnosti koje vode ka pomirenju, istini i pravdi, a ne osveti.

Ostale ideje ove konferencije su:

  • Da podstiče države učesnice da razvijaju programe obrazovanja koji će budućim generacijama utisnuti lekcije o Holokaustu, kako bi pomogle sprečavanju budućih dela genocida;
  • Odbacuje svako negiranje i osporavanje Holokausta nad Srbima, Jevrejima i Romima kao istorijskog događaja, bilo u celini ili delimično;
  • Pohvaljuje one države koje su se aktivno angažovale u očuvanju onih lokacija koje su tokom Holokausta služile kao nacistički logori smrti, koncentracioni logori, logori za prisilni rad i zatvori;
  • Bezrezervno osuđuje svako ispoljavanje, ma gde se dogodilo, verske netolerancije, podstrekivanje, šikaniranje ili nasilje prema osobama ili zajednicama zasnovano na etničkom poreklu ili religijskom uverenju.

Šezdeset devet godina je prošlo od kako je završen Drugi svetski rat, a još uvek se vode rasprave o tome da li su Romi bili žrtve Holokausta. U svetu gotovo i da nema radova koji se bave ovom temom. Autora, uglavnom, samo usputno pominju zločine koji su izvršeni nad Romima, Srbima i Jevrejima. Upravo to je razlog i osnovni cilj štampanja zbornika ,,Holokaust nad Srbima, Jevrejima i Romima u paklu Jasenovca“, jer žrtve ne smeju biti zaboravljene, naročito ako se radi o pripadnicima naroda koji već vekovima žive sa nama, ili bolje reći pored nas, i koji su stradali samo zbog toga što su proglašeni „nižom rasom“.

U tom smislu, cilj štampanja zbornika je da još jednom ukaže i podseti na to šta pogubna neonacistička, rasistička i religijska ideologija znači kao i kuda vodi, jer izgleda da ljudima ove ugrožene planete nije bilo dovoljno stravično iskustvo i lekcija dva svetska rata.

Isto tako, cilj zbornika je da stavi na znanje da ne postoji ideja niti bilo šta na ovome svetu za šta se sme i može uništiti bilo koji narod, samo zato što pripadaju drugoj rasi, veri ili naciji, da se Holokaust odnosno uništenje ne sme ponoviti i da generacije koje dolaze treba da saznaju o tim strahotama, kako se one ne bi ponovo desile.

U Talmudu piše: „Istina je teška, zbog toga je malo onih koji mogu da je izdrže.“

Cilj istine i nauke nije zavođenje mase, već podsećanje pojedinca. A onaj ko se jednom istinski, naučno i umetnički saživi s’ dramom žrtve i tragedijom progonjenog, taj nikada neće biti progonitelj.

LITERATURA:

  • Avramov, Smilja (2003): „Međunarodno javno pravo“, Savremena administracija: Beograd.
  • Beker, Tomislav, Regoje, Biljana (2002): ,,Pančevački i južnobanatski Jevreji u Holokaustu“, Pančevo.
  • Bernjadak, Kristijan (1979): ,,Zaboravljeni holokaust – pokolj Cigana“, Globus: Zagreb.
  • Božić, Ivan, Ćirković, Sima, Ekmečić, Milorad, Dedijer, Vladimir (1972): „Istorija Jugoslavije“, Prosveta: Beograd.
  • Bulajić, Milan (1963): „Pravo na samoopredeljenje u Društvu naroda i Ujedinjenim nacijama (1917-1962)“, Beograd.
  • Bulajić, Milan (1991): ,, Genocid nad pravoslavnim Srbima u Drugom svetskom ratu“ Međunarodni naučni skup ,,Genocid nad Srbima u Drugom svetskom ratu“, Beograd.
  • Vizental, Simon (1988): ,,Pravda, ne osveta”, Svetlost: Sarajevo, strana: 249.
  • Golijan, Dragan (2005): “Ustavno pravo”, Pravni fakultet: Banja Luka.
  • Đurić, Rajko, Miletić, Antun (2008): „Istorija holokausta Roma“, Politika A.D: Beograd.
  • Đurić, Rajko (1987): ,,Seobe Roma”, BIGZ: Beograd.
  • Jutriša, Goran (2007): „Odgovornost države na temelju Konvencije o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida“.
  • Kaseze, Antionio (2005): ,,Međunarodno krivično pravo”, Beogradski centar za ljudska prava: Beograd.
  • Lemkin, Rafael (1944): „Axis Rule in Occupied Europe“.
  • Milošević, Milan (2012): ,,Krivično pravo“, FORKUP: Novi Sad.
  • Nikolić, Nikola (1948): „Jasenovački logor“, Nakladni zavod Hrvatske: Zagreb.
  • Haliti, Bajram (2006): ,,Razmišljanje o romskom pitanju”, NOLIT: Beograd.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*